Λία Ζωγράφου

6933 lia zografou

Με πλούσιες σπουδές και εμπειρία ζωής στο εξωτερικό, από τέχνη και θέατρο μέχρι και ψυχοθεραπεία αλλά και business consulting, είναι η δημιουργική ψυχοθεραπεύτρια, ηθοποιός και συντονίστρια παραστάσεων Playback θεάτρου με την ομάδα «RU». Η Λία Ζωγράφου μίλησε στον Σπύρο Αμοιρόπουλο.

Τι είδους ψυχοθεραπεία εξασκείς; Είμαι δημιουργική ψυχοθεραπεύτρια, χρησιμοποιώ μεθόδους δημιουργικές, πέρα από τον λόγο. Εκδραμάτιση, παίξιμο ρόλων, συμβολοποίηση, την έκφραση μέσα από το σώμα, η έκφραση μιας ιστορίας και η ερμηνεία της… χρησιμοποιώ μεθόδους που ενεργοποιούν και την δεξιά πλευρά του εγκεφάλου όχι μόνο την αριστερή.

Η δεξιά πλευρά σε τι αφορά; Αφορά περισσότερο στη διαίσθηση, τη δημιουργικότητα, την αφαιρετική σκέψη… επιτρέπει δηλαδή την ψυχοθεραπευτική διαδικασία να εξισορροπήσει, κατά κάποιο τρόπο, την εγκεφαλική λειτουργία του πελάτη, να σκέφτεται πιο ολοκληρωμένα, ως όλο.

Αυτό εξασκείται σε ατομικές συνεδρίες; Γίνεται και ατομικά αλλά και ομαδικά. Ο γενικός όρος είναι: μέθοδοι δράσης και βασίζονται στην ιδέα πως ο τρόπος για να μαθαίνουμε τον κόσμο είναι μέσα από το παιχνίδι. Είναι ένας τρόπος να δούμε τα πράγματα και αλλιώς. Το να βλέπεις τα πράγματα μονόπλευρα είναι καταστροφή για την ανθρώπινη δημιουργικότητα.

Τι εννοείς με τον όρο δημιουργικότητα; Η ικανότητά μας να βιώνουμε αυτό που βιώνουμε, και κάθε φορά να βρίσκουμε σε αυτό κάτι καινούριο. Δημιουργικότητα σημαίνει να φτιάχνουμε κάτι καινούριο βασισμένοι σε κάτι παλιό. Όλοι μοιραζόμαστε μια προϋπάρχουσα ύλη, μια προϋπάρχουσα κατάσταση, και μετά, με κάποιο τρόπο την μεταμορφώνουμε. Αυτή όμως η δυνατότητα μεταμόρφωσης δεν είναι αυτονόητη.  Η δημιουργικότητα δεν συνδυάζεται μόνο με την καλλιτεχνία. Μπορεί κάποιος να είναι μάγειρας, τεχνίτης ή υδραυλικός και να είναι πολύ δημιουργικός. Από την άλλη, μπορεί κάποιος να είναι ζωγράφος και να μην είναι δημιουργικός, να αναπαράγει τα ίδια και τα ίδια.

Η δημιουργία στις σχέσεις; Οι σχέσεις εκ των πραγμάτων είναι ζωντανοί οργανισμοί, πρέπει να τους επιτρέψεις να εξελιχθούν, να ωριμάσουν, να μεταμορφωθούν… όταν εμείς μπλοκάρουμε αυτή τη διαδικασία, οι σχέσεις δεν εξελίσσονται. Εμείς μπορούμε να αγκαλιάσουμε το καινούριο, δηλαδή, να μη μας φοβίζει μια νέα τάξη πραγμάτων. Όταν μπορούμε να φανταστούμε πως τα πράγματα μπορεί να είναι και αλλιώς, επιτρέπουμε στις σχέσεις μας να εξελίσσονται.

Δημιουργία προς τα πού; Αν υπαινίσσεσαι πως η δημιουργία είναι και νοσηρή, είναι πράγματι. Αυτό βέβαια ορίζεται από μια κοινωνία. Οι απατεώνες για παράδειγμα ή κάποιοι που κάνουν λοβητούρες ή ληστείες ας πούμε, είναι πάρα πολύ δημιουργικοί άνθρωποι, έχουν απίστευτα δημιουργικό μυαλό. Απλά κάνουν πράξεις που δεν είναι κοινωνικά αποδεκτές.

Οι άνθρωποι σήμερα έχουν κάποιο ευκρινή σκοπό ζωής ή κάποιο νόημα; Στην εποχή μας τα όρια είναι ακαθόριστα. Ας πούμε, τι σημαίνει σκοπός, τι σημαίνει δέσμευση και τι φυλακή; Βρισκόμαστε μπροστά σε μια κατάσταση όπου ο άνθρωπος καλείται ατομικά να νοηματοδοτήσει την ζωή του. Να βρει το δικό του στόρι, το δικό του fiction. Παλιότερα τα πράγματα ήταν πιο ευδιάκριτα ως προς τους ρόλους ή το τι ήταν ο καθένας, υπήρχε μια απλότητα. Σήμερα βρισκόμαστε σε μια εντελώς νέα κατάσταση όπου ο άνθρωπος καλείται να εμβαθύνει μέσα του και να βρει την δική του ιστορία, τον δικό του σκοπό, τον δικό του μύθο.

Ο δικός σου σκοπός ποιος είναι; Είναι να βρίσκω τρόπους για να είμαι πιο αυθεντική, να απαλλαγώ από τα δεσμά παρελθοντικών καταγραφών. Να βρίσκω κάθε φορά μια ουσία για μένα. Να βρίσκω κάθε φορά ποιες είναι οι πραγματικές μου ανάγκες.

Έχεις ένα ιδιαίτερο τρόπο να συντονίζεις μια παράσταση Playback θεάτρου, διαχειρίζεσαι τη διαδικασία με επιτυχία. Ευχαριστώ. Ο άνθρωπος που εκθέτει μια ιστορία του δημοσίως, εκείνη την στιγμή αυτό που κάνει έχει μεγάλη αξία για αυτόν, και οφείλει η ομάδα των ηθοποιών να ανταποκρίνεται με σοβαρότητα. Όσο μπανάλ και αν είναι μια ιστορία, εμείς οφείλουμε να την δεχτούμε με ευγένεια και σοβαρότητα. Η στιγμή που κάποιος εκτίθεται δημοσίως, είναι μια στιγμή όπου υπάρχει πάντα το ρίσκο να γελοιοποιηθεί ή να διακωμωδηθεί κάποια ευαίσθητη πλευρά του και αυτό οφείλουμε να το προστατεύσουμε, οι γραμμές και τα όρια είναι δυσδιάκριτα πολλές φορές και πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και προσοχή.

Για ποιο λόγο νομίζεις πως κάποιος ανεβαίνει στην σκηνή για να εκθέσει κάτι προσωπικό, δικό του; Αυτό διαφέρει σε κάθε περίπτωση. Κάποιοι έχουν την ανάγκη να το μοιραστούν, άλλοι το κάνουν για ναρκισσιστικούς λόγους, να φανούν, να πουν κάτι. Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να εκθέσουν κάτι δικό τους και να εισπράξουν μια ανταπόκριση, να πάρουν την επιβεβαίωση της ομάδας, του κοινού. Βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ προσωπικού και δημόσιου, του συλλογικού και του ατομικού. Γιατί κάποιος φτιάχνει έναν πίνακα και τον εκθέτει; Γιατί φτιάχνεις ένα τραγούδι και το λες; Είναι μια έμφυτη ανάγκη μας να δηλώσουμε την ατομικότητά μας και να ταυτόχρονα να το μοιραστούμε με το συλλογικό, με το σύνολο.

Στην προκειμένη περίπτωση το σύνολο είναι ασύνδετο. Μιλάμε για άγνωστους μεταξύ τους θεατές. Θέλω να πιστεύω πως υπάρχει ένα συλλογικό ασυνείδητο. Οι άνθρωποι συνδέονται και πριν την παράσταση. Με τη διαδικασία της παράστασης οι ιστορίες έχουν μια συνοχή, μια σύνδεση. Και θεματολογικά, και εννοιολογικά, και ενεργειακά. Συνδέονται. Δεν υπάρχει τρόπος να μην συνδέονται. Όλοι στο ίδιο καζάνι βράζουμε, όλοι στην ίδια πόλη ζούμε, όλοι στον ίδιο τόπο αναπνέουμε, εσύ με αγγίζεις κι εγώ σε αγγίζω. Αλληλεπιδρούμε συνέχεια.

Ποιο είναι το πιο ζωντανό και δημιουργικό κομμάτι της πόλης; Δεν μπορώ να το κρίνω. Νομίζω πως η πόλη, εκτός του ό,τι είναι μια άσχημη πόλη αρχιτεκτονικά, έχει πολύ ωραίες δραστηριότητες και τρόπους που οι άνθρωποι συνδέονται. Τη δημιουργικότητα την βλέπεις σε κάθε έκφανση της καθημερινής ζωής. Στον τρόπο που συναντιούνται για να πιουν καφέ το μεσημέρι… βγάζω τον σκύλο μου βόλτα και λέω δεκαπέντε καλημέρες στην γειτονιά μου… με ανθρώπους που προέρχονται από διάφορα μέρη και από διάφορα στρώματα της κοινωνίας. Επικοινωνούμε όλοι μεταξύ μας μια χαρά.

Το αρνητικό της πόλης ποιο είναι; Όταν ήρθα στη Θεσσαλονίκη, μου άρεσε που η πόλη δεν ήταν δήθεν, δεν είχε δηθενιά. Δεν προσπαθούσε να είναι κάτι που δεν είναι. Πάντα ήταν μια πόλη που επηρεάζονταν από πολλές κουλτούρες, μια πολυπολιτισμική πόλη. Αυτό που δεν μου αρέσει είναι η απομόνωση ορισμένων κοινωνικών ομάδων, όταν οι άνθρωποι απομονώνονται… δεν μπορώ να βρω την λέξη ακριβώς… είμαι και κουρασμένη τώρα… aggregation… ότι υπάρχει η πλούσια συνοικία και η φτωχή, ότι υπάρχει ένας διαχωρισμός ανάμεσα σε τάξεις. Σαφέστατα υπάρχει διαχωρισμός. Το καλό με την κρίση είναι πως ίσως μας έφερε πιο κοντά, αλλά διαχωρισμός υπάρχει. Δεν το θεωρώ καλό αυτό, νομίζω πως απομακρύνει τον άνθρωπο από την ανθρωπιά του, την ρίζα του… και εννοώ τον οικονομικό διαχωρισμό, διότι στην χώρα μας δεν υπάρχει ας πούμε μια αριστοκρατική τάξη. Θεωρώ ότι αυτό κάνει κακό στην πόλη.

Το Playback θέατρο δίνει στο κοινό ένα feedback, μια απόκριση, η ομάδα σας παίρνει κάποιο feedback; Με ποιο τρόπο γίνεται αυτό; Κατά τη διάρκεια της παράστασης παίρνουμε feedback από τον τρόπο που το κοινό δέχεται τις παρεμβάσεις μας, ή τις προτροπές μας και τις προσφορές μας. Από την ροή των ιστοριών, ακόμα και από την σιωπή του κοινού.

Εκτός παράστασης; Από ανθρώπους που συμμετείχαν, από ανθρώπους που μας λένε πως δεν τους άγγιξε καθόλου… όλα είναι καλοδεχούμενα.

Το Playback λύνει προβλήματα; Ο ρόλος του δεν είναι ψυχοθεραπευτικός. Μπορεί όμως να προβληματίσει, να βάλει έναν σπόρο για προβληματισμό… να δει κάποιος κάτι με διαφορετικό τρόπο, κάτι που μπορεί να είναι και αλλιώς, και από αυτό να βοηθηθεί και να λύσει ένα δικό του θέμα. Δίνει στο κοινό μια δυνατότητα να δει τα θέματά του αλλιώς, αυτό αποτελεί μια δημιουργική πράξη. Το γεγονός πως βλέπεις οπτικά μια πραγματική ιστορία, είναι ένα ερέθισμα να δεις μια νέα πληροφορία και να την συγκρίνεις με κάτι δικό σου.

Το Playback είναι και κάτι πολιτικό; Είναι πολιτικό υπό την έννοια ότι προωθεί την σύμπραξη πολλών πολιτών πάνω σε θέματα τα οποία τους αφορούν. Δεν είναι όμως κομματικό. Ζούμε όλοι σε μια πόλη, και οι άνθρωποί της έρχονται να καταθέσουν ο καθένας τον δικό του προβληματισμό, είναι ένα δημόσιο forum… είναι μια ευκαιρία για τους ανθρώπους να μιλήσουν… και ίσως για πράγματα που δεν μας δίνεται συχνά η ευκαιρία να μιλήσουμε όλοι μαζί. Συνήθως, αυτά που λέγονται σε μια τέτοια παράσταση, έχουμε μάθει να τα λέμε με φίλους και κολλητούς, αλλά το γεγονός του ανοίγματος της ψυχής μου μπροστά σε άλλους, βέβαια σε ένα ασφαλές περιβάλλον, αντιμετωπίζεται ως ένα σοβαρό γεγονός. Υπάρχει μια σοβαρότητα, δεν υπάρχει, ας πούμε, ο τηλεοπτικός ευτελισμός, το μπανάλ.

Δίνετε παραστάσεις σε φυλακές, πες μου λίγα λόγια για αυτό. Οι καλύτερες παραστάσεις που έχω κάνει στην ζωή μου είναι στις φυλακές, με ανθρώπους βαρυποινίτες. Στις φυλακές βλέπεις την ανθρώπινη κωμωδία και την ανθρώπινη τραγωδία συνάμα. Βλέπεις ανθρώπους που ξέρουν πως δεν θα ζήσουν ποτέ ξανά ελεύθεροι, αλλά και αυτοί πασχίζουν με τα ίδια ερωτήματα: γιατί είμαι εδώ; τι θα κάνω από εδώ και πέρα; πώς θα τα βγάλω πέρα μέρα με την μέρα;…

Ως προς την προσωπική έκθεση στις φυλακές; Εκτίθενται πολύ πιο εύκολα, ίσως επειδή δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Άνθρωποι που είναι έγκλειστοι είναι πολύ πιο ελεύθεροι με την σκέψη τους και την έκφρασή τους. Σαν να υπάρχει η αίσθηση πως δεν μπορούν να ξαναβιώσουν την ζωή όπως την είχαν φανταστεί ή όπως την θέλουν. Για εκείνους είναι επιτακτική ανάγκη να μιλήσουν. Ίσως στις φυλακές να βλέπεις ατόφια την ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργία και λόγο.

Είναι και ελπίδα; Για άλλους είναι ελπίδα… για άλλους απελπισία…

Οι πολλαπλές δουλειές σου έχουν να κάνουν με πραγματικές ανθρώπινες ιστορίες, μάλλον όλες. Το κεφάλι σου είναι γεμάτο ιστορίες; Ζω τις ιστορίες. Τις λατρεύω… μ’ αρέσουν οι ιστορίες… διαβάζω άλλωστε και συνέχεια μυθιστορήματα. Ο άνθρωπος νοηματοδοτεί την ζωή του μέσα από την ιστορία νομίζω.

Την ιστορία του διπλανού του; Και την δική του. Μέσα από το να πλάθεις ιστορίες… Αν μόνο δουλεύαμε, τρώγαμε και κοιμόμασταν; Αν δεν υπήρχε αφήγηση; Αν πάψει η αφήγηση παύει και η σχέση μας με τον χρόνο. Ο εγκέφαλός αναγνωρίζει κάτι που υπήρχε πριν και κάτι που φαντάζεται για το μέλλον, αυτό από μόνο του είναι μια ιστορία. Και προχωράω… αν δεν έχω ιστορία δεν έχω ύπαρξη. 

Το κυρίαρχο πρόβλημα των ανθρώπων… αυτό που τους απασχολεί… ποιο είναι σήμερα; Δεν ξέρω ποιο είναι το κεντρικό πρόβλημα… όλα όμως συγκλίνουν και έχουν να κάνουν με την αγάπη. Με την αγάπη που κάποιος πήρε και δεν την ήθελε, με την αγάπη που φαντάζεται και δεν μπορεί να την δώσει, που την θέλει αλλά δεν μπορεί να την πάρει… που… την παίρνει αλλά δεν του αρέσει… όλα επεξεργάζονται τον τρόπο που αγαπάμε, και το αγαπάμε σημαίνει το πώς επενδύουμε την ενέργειά μας στον κόσμο. Πώς προσέχουμε τον κόσμο μας. Πού εστιάζουμε την προσοχή μας. Πού τοποθετούμε το ενδιαφέρον μας και πώς αυτό το επικοινωνούμε.

Σε ποιες έννοιες έχεις κατασταλάξει στην ζωή σου; Δύσκολη ερώτηση αυτή… πιστεύω… κάτι το οποίο με προβληματίζει πάντα είναι το πώς θα προκαλέσω την λιγότερη φθορά. Πώς να αφήσω ένα αποτύπωμα που να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ευεργετικό. Από το πώς θα κάνω ανακύκλωση, να αφήσω λιγότερα σκουπίδια στην ζωή… πασχίζω με την φθορά και την εξέλιξη… δεν ξέρω… μιλάω γενικά… γίνομαι κατανοητή;

Απόλυτα. Πασχίζω με το πόσο να κρατήσω την προσωπική μου ζωή και πόσο να την μοιραστώ. Αυτό το όριο του ατομικού και του συλλογικού. Πόσο να είμαι με τον κόσμο και πόσο να είμαι κοντά σε μένα. Όλα έχουν να κάνουν με την έννοια της παρουσίας… δηλαδή… ποιες είναι οι οντολογικές και οι ηθικές εκφάνσεις της παρουσίας μου πάνω σε αυτόν τον πλανήτη… με απασχολεί αυτό, δεν ξέρω αν είναι πάντα σωστό να μιλάω, δεν ξέρω αν αυτή την στιγμή που σου μιλάω βοηθάω ή κάνω κάτι κακό, δεν είμαι σίγουρη. Έχω την αίσθηση πως ασχολούμαι με κάτι που δεν είναι ξεκάρφωτο και πως πρέπει να το σκέφτομαι πολύ. Από αυτό που κάνω κάποιος θα εισπράξει κάτι, θα βρει ένα νόημα, είναι σοβαρό θέμα. Και για μένα και για τους άλλους.