Loyal-T

6199 loyal t

B-Boy, συλλέκτης δίσκων, συντάκτης μουσικών περιοδικών και ραδιοφωνιός παραγωγός, από τα βασικά αλλά «αόρατα» στελέχη της ελληνικής hip hop σκηνής, έχει δώσει διαλέξεις για την ιστορία και την κουλτούρα του hip hop σε σχολές και πανεπιστήμια στην Ελλάδα. O Loyal-T μίλησε με την Δανάη Σοφία Βαρδαλή με αφορμή το βιβλίο του «New Rap Language – What Does It All Mean? (Nέα Ραπ Γλώσσα)», το πρώτο βιβλίο στα Ελληνικά για την hip hop κουλτούρα, το οποίο θα παρουσιάσει στο Thessaloniki Hip Hop Festival.

Το βιβλίο σου έχει χαρακτηρισθεί και ως λεξικό της hip hop κουλτούρας και γλώσσας. Εσύ πώς θα το περιέγραφες;
Είναι λίγο από όλα αυτά, αλλά παράλληλα είναι και ιστορικό είναι και κάπως τεχνικό χωρίς όμως να επιλύει πολλά ζητήματα πάνω σε τεχνικά θέματα σχετικά με τo hip hop. Παράλληλα είναι και αρκετά βιωματικό και φιλοσοφικό καθώς μέσα υπάρχει η ανάπτυξη διαφόρων σκέψεων και προβληματισμών μου. Είναι κατά κάποιο τρόπο οι δικοί μου στοχασμοί και οι παρατηρήσεις από την έρευνα και συλλογή υλικού για την εξέλιξη της κουλτούρας του hip hop στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Πουθενά δεν είναι δογματικό, γιατί για πολλά πράγματα οι γνώσεις μας και η έρευνά μας έχει καταφέρει να φτάσει μέχρι ένα σημείο. Για παράδειγμα, σχετικά με την ιστορική αρχή του b-boying, με βάση τα στοιχεία που έχουμε ως τώρα συγκλίνουμε στο ότι μάλλον οι Λατίνοι της Νέας Υόρκης -κυρίως Πορτορικανοι- ήταν οι πρώτοι χορευτές που έπεσαν στο πάτωμα και άρχισαν να χορεύουν σε επαφή με το έδαφος. Κάτι που αποτέλεσε κατά κάποιο τρόπο μια πολιτισμική υπέρβαση, καθώς οι latin χοροί χορεύονται όλοι στα όρθια. Στους ίδιους κύκλους βέβαια υπήρχαν και Αφροαμερικανοί χορευτές, που όμως είχαν ήδη στη χορευτική τους κουλτούρα την επαφή με το πάτωμα, οπότε τα όρια παραμένουν ασαφή.
Το βιβλίο κυρίως αφορά την ελληνική και την αγγλική γλώσσα. Αν φανταστούμε το hip hop ως ένα άθλημα, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει ένα ματς με αντιπάλους την ελληνική και την αγγλική γλώσσα, με την ιστορία και τη λογική να έχουν το ρόλο του διαιτητή και εγώ το ρόλο του εκφωνητή. Στο συγκεκριμένο αγώνα, το φάουλ γίνεται όταν η μία γλώσσα πάρει μία λέξη από την άλλη γλώσσα και τη βιάσει, γκολ έχουμε όταν υπάρξει μια εύστοχη χρήση και απόδοση της λέξης από τη μια γλώσσα στην άλλη.

new rap lang

Έχεις εντοπίσει πολλά τέτοια φάουλ μεταξύ του «αγώνα» της απόδοσης των αγγλικών όρων της hip hop κουλτούρας στα Ελληνικά; Ένα τρανταχτό παράδειγμα που δίνεις και στο βιβλίο σου είναι η μετάφραση του εγχειριδίου χρήσης του πικάπ ΜΚ2 της Technics αλλά και πολλά λάθη στον υποτιτλισμό ταινιών, όπως ο Ice-T που τον μετέφραζαν κάποτε ως «Παγωμένο Τσάι».
Όπως λέω και στην εισαγωγή του βιβλίου αυτό ήταν ένα προσωπικό απωθημένο του πώς θα μπορούσε να διατυπωθεί το συγκεκριμένο εγχειρίδιο εάν ο μηχανολογικός όρος turntable μπορούσε να καθιερωθεί στα Ελληνικά ως «στροφέδρα». Πρόκειται για μια λέξη που έχω επινοήσει και περιγράφει αυτήν την περιστρεφόμενη επιφάνεια εργασίας. Είναι μια λέξη που θα μπορούσε να είχε επινοηθεί και από την αρχαιότητα, αν σκεφτούμε για παράδειγμα τον περιστρεφόμενο δίσκο του αγγειοπλάστη, που μηχανικά βασίζεται στην ίδια αρχή λειτουργίας με το πικάπ. Όσον αφορά τον υποτιτλισμό, ακριβώς επειδή η hip hop κουλτούρα έχει τη δική της γλώσσα, οι Έλληνες υποτιτλιστές εάν είχαν πρωτίστως γνώση πάνω στην ορολογίας μας, θα απέφευγαν κάποια λάθη. Αυτό βέβαια σιγά-σιγά αλλάζει και στις σύγχρονες ταινίες βλέπουμε ότι πλέον οι υποτιτλιστές είναι περισσότερο εξοικειωμένοι με την hip hop κουλτούρα. Για παράδειγμα χθες βράδυ πέτυχα στην τηλεόραση το «Bad Company» με τον Chris Rock, ο οποίος σε κάποια σκηνή ανέφερε διάφορα ονόματα γνωστών rapper. Και πλέον βλέπουμε ότι οι υποτιτλιστές έχουν μια υποψία του ποιοι είναι οι Wu Tang Clan ή o Dr. Dre και γνωρίζουν γενικότερα στοιχεία της μαύρης κουλτούρας, τα οποία έχουν να κάνουν και με την ευρύτερη καθιέρωση του hip hοp ή ακόμη και του μπάσκετ στην Ελλάδα. Στη δεκαετία του ’80 η Ελλάδα δεν καν εξοικειωμένη με τη μαύρη μουσική (soul, funk), όλοι άκουγαν ανέκαθεν rock.

Ποια είναι ακριβώς η σχέση σου με την ελληνική hip hop σκηνή;
Εγώ είμαι ένας χορευτής, ένα b-boy που ξεκίνησε από το Περιστέρι. Η πρώτη μου επαφή με το είδος ήταν μέσα από τη μουσική, κάπου το 1979 όταν πρωτοάκουσα το «Rapper’s Delight» των Sugarhill Gang από έναν μεγαλύτερο ξάδερφό μου, που είχε φέρει το δίσκο από ένα ταξίδι στην Αμερική. Αυτός ήταν και ο πρώτος που μου ανέφερε τη λέξη rap. Το 1982, ήρθε και η επιτυχία του «The Message» του Grandmaster Flash, ένα κομμάτι που τότε έκανε και συνεχίζει να κάνει θραύση στη Δυτική Αττική. Δηλαδή, ακόμη και σήμερα, μπορεί να είσαι στο φανάρι κάπου στη Δυτική Αττική και δίπλα να σου να σταματήσει ένας Τσιγγάνος με Datsun και να ακούει το «The Message»! Έχω ζήσει και στα Βόρεια Προάστια, όπου εκεί ακούνε άλλους rappers. Χαρακτηριστικά σε ένα άρθρο μου τότε στο περιοδικό Ποπ + Ροκ είχα γράψει ότι τα Βόρεια Προάστια ακούν Snoop Doggy Dogg και στα Δυτικά οι Τσιγγάνοι ακούνε Grandmaster Flash. Κάτι που ισχύει ακόμη. Και μπορεί να μη γνωρίζουν ούτε ποιος είναι ο Grandmaster Flash, ούτε τι λένε οι στίχοι αλλά στην ίδια κασέτα που έχουν Παϊτέρη και Χριστοδουλόπουλο έχουν και το «The Message».
Μεγάλωσα σε μια εποχή που δεν υπήρχε ούτε το διαδίκτυο ούτε τα κινητά τηλέφωνα και ήταν πολύ δύσκολο να γνωριστείς με άλλους που μοιραζόσουν τα ίδια ενδιαφέροντα. Για να γνωρίσεις κάποιον, αυτό θα συνέβαινε μάλλον τυχαία. Ένα μπλουζάκι, ένα αυτοσχέδιο ρούχο, ένα καπελάκι ανάποδο, ένα παπούτσι με φαρδύ κορδόνι ή μία χορευτική φιγούρα σε μια ντίσκο μπορεί να ήταν η αφορμή για να μιλήσεις σε κάποιον.
Η έναρξη και τα θεμέλια της rap σκηνής, θα έλεγα ότι τέθηκαν στις 20 Ιουνίου του 1992, στο Κατράκειο Θέατρο, στη συναυλία των Public Enemy. Εκεί δημιουργήθηκαν τα πρώτα πηγαδάκια και γνωριστήκαμε μεταξύ μας, οι FFC ή τα Ημισκούμπρια και ο πρώτος πυρήνας την ελληνικής rap σκηνής και της Freestyle Productions.

Loya-T 2

Τι σε ώθησε να γράψεις το συγκεκριμένο βιβλίο;
Ανέκαθεν η ορθή και η ακριβής ομιλία ήταν ένα ζητούμενο για μένα. Επειδή πάντα υπήρχε γύρω μου η άγνοια, η ημιμάθεια και επομένως η λάθος τοποθέτηση. Για μένα η ακρίβεια στη γλώσσα ήταν και κάποια επιβεβαίωση της ταυτότητας. Σιγά σιγά, κατάλαβα ότι όπως γυμνάζουμε το σώμα με το χορό αντίστοιχα έπρεπε να υπάρχει μια αρμονία καλλιτεχνικής έκφρασης τόσο στο χορό, στο μιξάρισμα των δίσκων όσο και στο λόγο, για να υπάρχει μια εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση του τι είναι αυτό που κάνουμε. Όπως το όνομα του συγκροτήματος FFC (FortiFied Concept) που σημαίνει «οχυρωμένη αντίληψη», έτσι
ένιωθα πως είναι πολύ σημαντικό να είναι οχυρωμένη η αντίληψη και η ταυτότητα πίσω από τη χρήση του λόγου στο hip hop. Η συγγραφή του βιβλίου ξεκίνησε πριν δέκα χρόνια. Και σε όλο αυτό το διάστημα προέκυψαν διάφορες αλλαγές, απεβίωσε ο δάσκαλός μου οπότε έπρεπε να αλλάξω διάφορα στο βιβλίο. Παράλληλα, μπήκε στο ζωή μου μετά το 2009 και το facebook οπότε μπόρεσα να επικοινωνήσω με πολλούς καλλιτέχνες και να διασταυρώσω πολλά στοιχεία που είχα ήδη. Παράλληλα, σε πολλά θέματα άλλαξε και η συναισθηματική μου τοποθέτηση σε διάφορα πράγματα.

Στο βιβλίο αναφέρεις πολύ συχνά τους Treacherous Three. Αν έπρεπε να αναζητήσουμε μια αντίστοιχα εμβληματική φιγούρα για την ανάπτυξη και στην εδραίωση του ελληνικού hip hop ποια θα ήταν;
Εδώ στην Ελλάδα ζήσαμε κατά κάποιο τρόπο τον απόηχο του απόηχου της hip hop κουλτούρας. Πρώτη φορά και για λίγο είδαμε τους Run DMC το 1987 και έπρεπε να φτάσουμε στο 1992 για να δούμε τους Public Enemy. Και έπειτα πήρε πολύ καιρό και για να δούμε άλλους hip hop καλλιτέχνες. Πριν την ευκολία του internet οι γνώσεις μας περιορίζονταν σε ελάχιστες πηγές και δημοσιογραφικά άρθρα, κάποιες ραδιοφωνικές εκπομπές και αυτές τις ελάχιστες συναυλίες που ήταν και τόπος συνάντησης για όλους εμάς.
Η αρχή της ελληνικής hip hop σκηνής δεν ορίζεται με την έναρξη της ελληνικής hip hop δισκογραφίας. Όπως ακριβώς και στη Μέκκα του hip hop, τη Νέα Υόρκη, δεν γεννήθηκε το 1979 με τον πρώτο δίσκο, υπήρχε ήδη έξι χρόνια πριν. Και εδώ στην Ελλάδα, πριν βγει ο πρώτος δίσκος, πολλοί ήμασταν αυτοί που χορεύαμε και σκρατσάραμε και κάναμε graffiti ή ραπάραμε ερασιτεχνικά ή κάναμε beatbox σε παρκάκια και πλατείες. Σίγουρα καθοριστικές μορφές για την ελληνική hip hop σκηνή ήταν οι FFC, οι Terror X Crew και τα Ημισκούμπρια. Έκτοτε έχουν βγει πολύ σοβαρά ονόματα στην ελληνική σκηνή, όπως ο MC Yinka, ο Eversor, ο Elephant Phinix.

Πώς θα περιέγραφες την κατάσταση της ελληνικής hip hop σκηνής αυτή τη στιγμή και πώς (προ)βλέπεις την εξέλιξή της; Θα έλεγες πως το ελληνικό hip hop έχει προσανατολισμό περισσότερο μουσικό (παραγωγές, ακολουθεί τάσεις, δημιουργεί δικές του) ή πολιτικό;
Το hip hop έχει πλέον εισχωρήσει σε πολλά κοινωνικά στρώματα και υπάρχει μια πολυφωνία και μια πολυγνωμία ως προς το τι είναι το αληθινό hip hop. Διότι έχει περάσει έντονα στο αναρχικό κοινό ότι μόνο αυτό που κάνουν αυτοί είναι «αληθινό hip hop». Παράλληλα υπάρχουν και οι πιο εμπορικοί καλλιτέχνες και θα έλεγα ότι είμαστε μια μικρογραφία της σκηνής της Αμερικής. Όσον αφορά την εξέλιξη, κάποιοι από αυτούς τους κύκλους θα κορεστούν, κάποιοι θα παρακμάσουν, κάποιοι θα γεννήσουν άλλους, θα παίξει σίγουρα όμως σημαντικό ρόλο και στο μέλλον με το λόγο του το ελληνικό hip hop. Περισσότερο θα έλεγα ότι η ελληνική σκηνή βασίζεται στο πολιτικό – ιδεολογικό κομμάτι. Και οι καλλιτέχνες που ανέφερα προηγουμένως ξεχωρίζουν κατ’εμέ, κυρίως επειδή έχουν πολύ σημαντικό έργο να επιδείξουν στο μουσικό και τεχνικό κομμάτι. Ο Μανώλης (MC Yinka) βέβαια νομίζω ότι είναι ο καλλιτέχνης που κρατάει τη χρυσή τομή, πατάει και στα δύο στρατόπεδα χωρίς να σημαίνει πως προδίδει κάτι από τα δύο. Είναι αρεστός και στους antifa κύκλους λόγω του ότι είναι μετανάστης, αλλά λόγω του ότι είναι τόσο ταλαντούχος, είναι δικτυωμένος και με τους πιο «σαλονάτους» μουσικούς (βλ. Ιμάμ Μπαϊλντί). Και ίσως κανένας άλλος δεν θα είχε τα προσόντα να είναι και στους δύο χώρους και να μας εκπροσωπεί τόσο επάξια στο εξωτερικό, δίνοντας μια πάρα πολύ καλή εικόνα για την ελληνική σκηνή.

Ο Loyal-T παρουσιάζει το βιβλίο του, καθώς και ένα σεμινάριο για την ιστορία και την εξέλιξη της hip hop κουλτούρας το Σάββατο 20 Δεκεμβρίου, στο Thessaloniki Hip Hop Festival 2014, στο Principal Club Theater. Διαβάστε περισσότερα ΕΔΩ

new rap lang2