Άκου τα τραγούδια… (του Σωτήρη Ζήκου)

5412 akou ta tragoydia tou sotiri zikou

Οι λέξεις δεν σημαίνουν πολλά πράγματα πια, αφότου υπάρχουν τόσες εικόνες. Όλων των ειδών οι εικόνες σε πληθωρισμό. Τόσες καταγεγραμμένες εικόνες… Στατικές και κινούμενες εικόνες. Μοναχικές εικόνες και εικόνες σε αλληλουχία, που αφηγούνται μια ιστορία. Ας πούμε, ένα τρίπτυχο εικόνων, σαν χάικου.

Το χάικου ήταν -ξέρεις- πάντα τρεις εικόνες.. σε τριπλό συνδυασμό: η πρώτη με τη δεύτερη, η δεύτερη με την την τρίτη και η τρίτη με την πρώτη. Και τανάπαλιν (πάλι πίσω, αντίστροφα). Ώσπου περάσαμε μετά, τώρα πια, στο τετράπτυχο, το πεντάπτυχο, το εξάπτυχο, το επτάπτυχο.. κ.ο.κ. Στα καδράκια των comics. Στο storyboard (σαν σχέδιο, σαν οδηγός για το γύρισμα μιας ταινίας). Ακόμη και στο πακέτο μιας ChepArt (μικρών διαστάσεων ζωγραφικοί πίνακες, σαν παραλλαγές στο ίδιο θέμα).

Άκου τι αφηγούνται οι εικόνες αυτού του τραγουδιού: «The rifle»:

https://www.youtube.com/watch?v=l1D7lDykKiM&index=49&list=WL

Με μία εικόνα, έχεις μορφή.. μια μορφή ορατή σε ένα φόντο, έστω ένα φόντο κενό ή αόρατο. Με δύο εικόνες, τη μία μετά την άλλη, έχεις ήδη μια σύνθεση, μια μετά-κίνηση, ένα βηματισμό…

Με ένα κύταρο που πάλλεται (σημειωτόν), έχεις ζωή. Με δύο κύταρα όμως, έστω παρόμοια, που προκύπτουν αναγενημμένα, από ένα πρώτο κύταρο που διαιρείται, έχεις μια εξέλιξη, έχεις κίνηση, ένα προς είναι.. μια ζωή που εξελίσσεται.

Με μία λέξη, έχεις ένα όνομα, την ονοματοθεσία ενός πράγματος. Με δύο λέξεις, έχεις μια παράθεση και μια αντιπαράθεση, μια μετάβαση.. από το ένα στο άλλο. Έχεις ήδη μια παράσταση.. που κάτι αφηγείται, μια ιστορία. Ένα κάποιο νόημα. Εικόνα προς.. εικόνα: Μια πρώτη ακολουθία με εικόνες… Λέξη προς.. λέξη: Μια πρώτη ακολουθία με λέξεις…

Φαντάσου τις εικόνες  αυτού του τραγουδιού: «Στυλίτης»:

http://www.youtube.com/watch?v=cXePzn3f9xs&list=PL70DC852B0809AA4A

Ξεκινήσαμε κάποτε, πριν χιλιάδες χρόνια, από τις εικόνες. Σαν κι αυτές στο σπήλαιο της Αλταμίρα, ας πούμε. Περάσαμε μετά στις λέξεις. Σαν ιδεογράμματα. Και να που φτάσαμε να μελοποιούμε τα λόγια. Και στο αποκορύφωμα φτάσαμε.. στα τραγούδια δίχως λόγια. Και τώρα επιστρέφουμε πάλι στις εικόνες. Γιατί; Ξαναγυρίζουμε στην αρχή, στην πηγή.. στην πρωταρχική αλληλουχία.. στη ροή των εικόνων; Στον απερίσταλτο, παραστασιακό ρου της ψυχής; Που συμπαρασύρει αισθήματα και πόθους.. που κάποιοι γίνονται φανεροί, ενώ κάποιοι παραμένουν αφανείς.

Κοίτα πώς πάνω σ’ ένα τραγούδι η απορία γίνεται θαυμασμός και αμέσως βλέμμα αγάπης: Film Clip «The Boy Who Wouldn’t Hoe Corn» THE BROKEN CIRCLE BREAKDOWN:

http://www.youtube.com/watch?v=MOPwa1WZJ70&index=8&list=RD-LprqBP0JTw

Η εικόνα έρχεται και γίνεται σύμβολο. Κάτι που ξεχωρίζεις από το όλον του αισθητού και το αποσπάς, το ορίζεις ως κάτι, το περι-ορίζεις με ένα πλαίσιο. Το τι αντί τινός. Το μέρος αντί του όλου. Και μετά συντελείται η επαναφορά.. του μέρους στο όλον, καθώς αναζητάς τη σχέση τους, γίνεται πάλι (ανάστροφα) η επιστροφή σ’ ένα συσχετισμό.. οπότε και προκύπτει ένα νόημα, ένας στοχασμός, αναστοχασμός, σαν να λέμε: αποσυμβολισμός.

Ένα ποίημα περιγράφει με λέξεις παραστάσεις, εικόνες, κτίζοντας έναν κόσμο που τον βλέπουμε με τα μάτια της φαντασίας. Και για να απομνημονευτεί το ποίημα, όσο μεγάλο κι αν είναι, έχει ένα ρυθμό, ώστε να μπορεί να επαναληφθεί στη μνήμη και να διαρκέσει… Τώρα πια τα μόνα ποιήματα που θυμάται από μνήμης κανείς είναι τα τραγούδια. Που γίνονται επιπλέον και εικονογραφημένα (βίντεο) τραγούδια. 

Άκου αυτό το ποίημα.. που έγινε μιλητό τραγούδι: «Άλμπατρος»:

http://www.youtube.com/watch?v=jJ0BG4eSTlQ

Οι λέξεις επινοήθηκαν, ξέρεις, για να περιγράψουν μια κατάσταση ή μια δράση, σαν εικόνα… Όταν δεν υπήρχε δυνατότητα να καταγραφεί η εικόνα και να μεταδοθεί σαν εικόνα.. σε κάποιον άλλον, που δεν ήταν παρών για να δει αυτήν την εικόνα. Και μετά για να σχολιάσουν αυτήν την εικόνα. Για να καταθέσει ο καθένας, που την είχε δει, τη δική του εκδοχή. Και η εικόνα, σαν αφήγηση, ανήκε σε αυτόν που την είχε δει ή που είχε βιώσει σαν δρων ήρωας την περιπέτεια..ανήκε σ’ αυτόν που θα την περιέγραφε με λέξεις. (Όπως οι αφηγήσεις του Οδυσσέα με ήρωα τον ίδιο.) Και μετά έφτασαν ν’ ανήκουν σε αυτόν που είχε ακούσει, που έλεγε ότι είχε ακούσει την αφήγηση κάποιου αυτόπτη μάρτυρα που είχε δει αυτήν την εικόνα.. Όπως συνέβη με ένα σωρό γραμμένα ευαγγέλια για τα θαύματα και τα Πάθη του Ιησού, από τα οποία απέμειναν, επισήμως, μόνο τέσσερα, τα γνωστά… Κι αυτά εικονογραφήθηκαν.. κι έγιναν ψαλμοί.. και διαδόθηκαν.

Άκου κι αυτό: «Ave Maria» (opera):

http://www.youtube.com/watch?v=2bosouX_d8Y

Η καθαρή εικόνα είναι  -όσο να πεις!- δίχως νόημα.. ή είναι μια μορφή υπαινικτική, δηλαδή πλήρης υπονοούμενων νοημάτων… Οι λέξεις, από την άλλη, είναι περιγραφή, είτε σαν προφορικός λόγος είτε σαν γραπτός, είτε σαν εικόνα είτε σαν ήχος… Και βέβαια συντελούν σ’ ένα νόημα, σε αυτό που εννοούν ή υπονοούν…

Διότι η εικόνα -ξέρεις- έχει ένα διαφορετικό νόημα για τον καθένα που την βλέπει, που την προσλαμβάνει… από μια διαφορετική οπτική γωνία..  και σε μια διαφορετική προοπτική… και σε μια διαφορετική συγκυρία… ανάλογα στο πώς σε αδράχνει η στιγμή που θα ‘ρθει να σε βρει.. Όχι στο πώς αδράχνεις εσύ τη στιγμή. Η στιγμή.. ο καιρός.. η ευκαιρία.. η τυχαία.. η κατάλληλη στιγμή.. είναι αυτή που σε αδράχνει, και όχι εσύ που αδράχνεις τη στιγμή…

Άκου αυτό το τραγούδι, σαν να στο απευθύνουν σε σένα: «Someone Like You»:

http://www.youtube.com/watch?v=hLQl3WQQoQ0

Ρωτάς: Τι σημασία έχει αυτό; Και τι έχει σε αυτό σημασία;

Πόσο διαφορετικές είναι αυτές οι δύο ερωτήσεις, αν το σκεφτείς…

Μειδιάς: Γιατί μειδιάς; Το μειδίαμα -ξέρεις- είναι ένα αμυδρό χαμόγελο.. αλλά ένα μετέωρο χαμόγελο.. δίχως πρόσωπο. Σημασία έχει να δίνεις πάντα έναν ορισμό.. ποιο ορίζεις ως μορφή που προεξέχει και ποιο ορίζεις ως φόντο αυτής της μορφής. (Το χαμόγελο ή το βλέμμα της Τζοκόντα;)

Άκου λοιπόν, τα τραγούδια…

Άκου πάλι και πάλι αυτό το τραγούδι και πες μου τι εννοεί  ή τι εικονογραφεί:«Bookends»:

http://www.youtube.com/watch?v=sovVYInjHjw

Διάβαζε προσεκτικά τις λέξεις στη σειρά.. βλέπε τις εικόνες και φαντάσου το φόντο τους.. και άκου το ρυθμό στα τραγούδια… Και συνδύασέ τα όλα αυτά! Και τότε θα νιώσεις ότι εισαι αλλού, είσαι πιο πέρα.. στο επόμενο ανθρώπινο είδος.. στο μέλλον που είναι τώρα… Προχώρα!