Τάσος Ζαφειριάδης – Πέτρος Χριστούλιας (δημιουργοί comics)

3445 tasos zafeiriadis petros xristoylias dimiourgoi comics

Οι δύο δημιουργοί Τάσος Ζαφειριάδης – Πέτρος Χριστούλιας του βραβευμένου κόμικ «Χαρακώματα: Ιστορίες από την οδό Γάγγραινας» που κυκλοφορεί από την Jemma Press, μας μίλησαν για την έκδοση που συμπίπτει με την επέτειο των 100 χρόνων από την έναρξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με την τέχνη των κόμικς;
Π.Χ.: Η πρώτη μου δουλειά εικονογράφησης ήταν όταν ήμουν μαθητής Λυκείου, στη Χαλκίδα, για ένα βιβλίο με θέμα την τοπική ιστορία, ενώ με το κόμικς οι πρώτες μου εκδόσεις έγιναν στην Θεσσαλονίκη στα πλαίσια της ετήσιας έκθεσης κόμικς της φοιτητικής εβδομάδας το 2001 όπου γνώρισα και τον Τάσο. Αργότερα, σε σενάριο του Τάσου, σχεδίασα τη σειρά «Intra Muros» στην Ελευθεροτυπία από την οποία κυκλοφόρησε και το ομότιτλο άλμπουμ. Το 2013 βραβεύθηκα από τα Comicdom Awards για ένα βιβλίο κόμικ που σχεδίασα για το μουσείο της Νικόπολης («Στην Πόλη της Νίκης») και συνεχίζω ακόμα να σχεδιάζω τη σειρά «ΣΛΑΠ» σε σενάριο του Τάσου και του Λουκά Τσουκνίδα. Στο χώρο της εικονογράφησης έχω σχεδιάσει κάποια παιδικά βιβλία, ενώ το 2009 το βιβλίο μου «Ιστορίες των Μελανουπόλεων» κέρδισε το χρυσό ΕΒΓΕ εικονογράφησης.
Τ.Ζ.: Ξεκίνησα να κάνω κόμικς μικρός, το 1995. Από το 2002 η ενασχόλησή μου έγινε πιο έντονη. Έχω δημοσιεύσει στριπ σε διάφορα έντυπα ή διαδικτυακά και έχω συμμετάσχει σε πολλές εκθέσεις, εντός και εκτός Ελλάδος. Μόνος μου ή σε συνεργασία με άλλους έχω κυκλοφορήσει διάφορα κόμικς-άλμπουμ: «Οι απίθανες περιπέτειες του Σπιφ και του Σπαφ» (2005 & 2012), «Ο κυρ-Κονγκ και άλλες ιστορίες…» (2007), «Intra Muros» (με τον Πέτρο, 2010), «Δεν είναι αυτό που νομίζεις» (με τους Λ. Τσουκνίδα, Π. Πανταζή, 2011), «Η Αράχωβα» (με τον Π. Πανταζή, 2011), «Το πτώμα» (με τους Γ. Παλαβό & Θ. Πέτρου, 2011), «ΣΛΑΠ» (με τους Λ. Τσουκνίδα, Π. Χριστούλια, 2014) και τα «Χαρακώματα» (2014). Έχω κάνει και αρκετές αυτοεκδόσεις υπό την αιγίδα της Λέσχης Φίλων Εικοστού Αιώνα.

01

Τα «Χαρακώματα» δημιουργήθηκαν, δουλεύτηκαν, δημοσιεύτηκαν αλλά και βραβεύτηκαν σταδιακά. Ποια ήταν ακριβώς η πορεία και η εξέλιξή τους μέχρι την έκδοση από την Jemma Press;
Τ.Ζ.: Τα πρώτα «πιλοτικά» Χαρακώματα σχεδιάστηκαν τον Ιούλιο του 2010 για τις σελίδες της ανθολογίας BiG BANG COMIX #2, κόμικς του Τάσου Μαραγκού που κυκλοφόρησε το 2011. Από το Νοέμβριο του 2010 μέχρι τον Οκτώβριο του 2011 δημοσιεύτηκαν σε σταθερή βάση στο «Κομικsοδρόμιο» της Ελευθεροτυπίας, ενώ η έκδοσή τους συνέχισε διαδικτυακά από το Δεκέμβριο του 2012 στην ιστοσελίδα socomic.gr με την υποστήριξη της ΣΟΚΟΦΡΕΤΑΣ ΙΟΝ. Εκεί ολοκληρώθηκαν τον Αύγουστο του 2013. Τα αρχικά στριπ ήταν ασπρόμαυρα με γκρίζους τόνους. Πήραν το δεύτερο γαλάζιο χρώμα τους ειδικά για την έντυπη έκδοση με την πολύτιμη συμβολή της Σοφίας Σπυρλιάδου. Στην πορεία τράβηξαν κάποια προσοχή. Απέσπασαν εύφημο μνεία στο διεθνή διαγωνισμό κόμικς Conflicts War Balloons της έκθεσης «La Storia In Piazza» το 2011 στη Γένοβα της Ιταλίας και το 2ο βραβείο σεναρίου στο Βαλκανικό Φεστιβάλ Νέων Δημιουργών Κόμικς 2011 στο Λέσκοβατς της Σερβίας. Στο ίδιο φεστιβάλ εκτέθηκαν ξανά φέτος, τέλη Ιουνίου του 2014, σε μεγαλύτερη έκταση από ο,τι πριν, και ήταν πολύ καλά.
Π.Χ.: Τα «Χαρακώματα» πλαισίωσαν επίσης τις εκδηλώσεις του Europeana 1914-1918 στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος λόγω των 100 χρόνων από την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και αυτό ήταν πολύ ευχάριστη εμπειρία, καθώς τέτοιοι χώροι είναι συνήθως απρόσιτοι για τα κόμικς γενικώς. Δεν υπάρχουν πολλές αντίστοιχες ευκαιρίες…

Πώς προέκυψε αλήθεια η ιδέα για ένα κόμικ τοποθετημένο σε ένα τόσο ζοφερό φόντο, όπως τα χαρακώματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου;
Τ.Ζ.: Η πρώτη ιδέα ήρθε πριν πολλά χρόνια, όταν διάβασα σε μία βιογραφία του Απολλιναίρ ότι διάφορες γυναίκες με τις οποίες αλληλογραφούσε, του έστελναν στο μέτωπο γλυκά και κομπόστες. Το συζητούσαμε με τον Πέτρο κανένα χρόνο και μετά τη (στρατιωτική) θητεία μου, το στριπ πήρε πιο συγκεκριμένη μορφή. Διαλέξαμε το Δυτικό Μέτωπο γιατί ήταν σχεδόν στατικό για πολλά χρόνια, καθώς οι αντίπαλες δυνάμεις δεν μπορούσαν να προωθηθούν ή το έκαναν δύσκολα με χιλιάδες απώλειες. Οι στρατιώτες αντιμετώπιζαν ένα ιδιαίτερα αντίξοο περιβάλλον: λάσπη, ποντίκια, ψείρες, βόμβες κ.λ.π. και ατελείωτη αναμονή, καθώς οι επιθέσεις δεν ήταν πολύ συχνές. Προσπαθήσαμε να αποδώσουμε το κλίμα της ζωής στα χαρακώματα και της προσωπικής εμπειρίας των στρατιωτών και όχι την ακριβή απεικόνιση μαχών.

02

Πολλές από τις ιστορίες της «Οδού Γάγγραινας» φαίνονται υπερβολικά αστείες για να είναι αληθινές, ωστόσο έχετε αντλήσει στοιχεία από πραγματικά περιστατικά και καταγραφές. Πού κινήθηκε η έρευνά σας;
Τ.Ζ.: Για την απόδοση των συνθηκών χρειάστηκε να διαβάσω αρκετά βιβλία, ιστορικά ή με διηγήσεις στρατιωτών της εποχής και να δω πολλά σχετικά ντοκιμαντέρ και ταινίες. Στην αρχή απλώς προσάρμοζα τις εμπειρίες της δικής μου θητείας στον Ελληνικό Στρατό στην εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όσο όμως προχωρούσε το «διάβασμα», συνειδητοποιούσα ότι υπήρχε πολύ σχετικό υλικό που απλώς περίμενε να το ανακαλύψω! Σιγά σιγά άρχισα να «πλέκω» όλο και περισσότερα αληθινά περιστατικά στην πλοκή, όπως π.χ. οι λοταρίες που διοργάνωναν με τα υπάρχοντά τους οι στρατιώτες πριν από την επίθεση, τα οποία μοιράζονταν τελικά οι ελάχιστοι επιζώντες ή η σχέση του κυβισμού με την «τέχνη» του καμουφλάζ! Έτυχε μάλιστα να επινοήσω καταστάσεις, όπως π.χ. οι πλημμύρες των χαρακωμάτων, που αργότερα ανακάλυψα ότι είχαν όντως συμβεί σε κάποια μέρη.

«Ο πραγματικός εχθρός είναι η οξείδωσις των όπλων» λέει η ενημέρωση από τη μεραρχία. Ήταν το χιούμορ ένα ακόμη όπλο στα χέρια των στρατιωτών μέσα στα χαρακώματα;
Τ.Ζ.: Το χιούμορ ήταν αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής στα χαρακώματα. Πώς αλλιώς να αντέξει κανείς αυτές τις συνθήκες; Η αργκό των χαρακωμάτων είναι απολαυστική και κυνική ταυτόχρονα, π.χ. οι βομβιστές λέγονταν Suicide Club και το πολυβόλο μύλος του καφέ. Θυμίζει τη σύγχρονη στρατιωτική αργκό, ενώ έχει κοινά χαρακτηριστικά για στρατούς διαφορετικών χωρών. Σώθηκαν ακόμη πολλά ανώνυμα σατιρικά τραγουδάκια, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι κάποιοι Βρετανοί οπλίτες κατάφεραν να κυκλοφορήσουν παράνομα μία σατιρική αντιπολεμική εφημερίδα, τους Wipers Times, όταν βρήκαν σε ερείπια μία μηχανή εκτύπωσης!

04

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μοιράζονται οι δημιουργικοί ρόλοι μεταξύ του σεναριογράφου και του σχεδιαστή ενός κόμικ και κατά πόσο είναι αμφίδρομη αυτή η δημιουργική σχέση;
Π.Χ.: Είναι εύκολο, γιατί η δουλειά και οι εργατοώρες μοιράζονται. Ειδικά σε μεγάλες παραγωγές, όπως ήταν τα «Χαρακώματα», είναι σημαντικό ζήτημα να ολοκληρωθούν μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό ορίζοντα, γιατί οι άνθρωποι μέσα στο χρόνο αλλάζουν και υπάρχει κίνδυνος για τη συνοχή του τελικού έργου. Φυσικά, υπάρχουν παραδείγματα, όπως ο Σουλτς ή ο Κουΐνο, που περιέγραφαν όλη τους τη ζωή ένα δικό τους κόσμο με συνέπεια και σταθερότητα. Δύσκολο είναι, γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι πάντα απλό πράγμα και η συνεργασία τόσα χρόνια είναι μια σχέση. Επειδή όμως και εγώ και ο Τάσος είμαστε άνθρωποι αναλυτικοί και ορθολογικοί, έχει λειτουργήσει μια χαρά. Άλλωστε, υπάρχει καταμερισμός, που το μέσο επιτρέπει και ο ένας σέβεται και δεν παρεμβαίνει στο έργο του άλλου, εκτός αν έχει κάποια πολύ καλή ιδέα φυσικά.
Τ.Ζ.: Αν και τελευταία γράφω κυρίως, σχεδιάζω και εγώ σε κάποιο βαθμό, οπότε όταν γράφω ένα σενάριο έχω υπόψη το οπτικό κομμάτι. Αν ο Πέτρος λέει ότι κάτι δεν λειτουργεί, τότε πρέπει να εξετάσουμε μαζί γιατί δεν «βγαίνει» και να αναζητήσουμε μαζί τη λύση. Συνεργαζόμαστε σε σταθερή βάση από το 2008, οπότε έχουμε μάθει πια ο ένας τα χούγια του άλλου. Ούτως ή άλλως βοηθά και η εμπειρία. Γράφω με περισσότερη σαφήνεια και λεπτομέρεια από ό,τι το 2008. Όλα γίνονται μέσω e-mail και τηλεφώνου βέβαια. Μένουμε σε διαφορετικές πόλεις!

Και ας μιλήσουμε λίγο για το ελληνικό κόμικ… Ως ενεργά μέλη της σκηνής, με αρκετές εκδόσεις πλέον στο ενεργητικό σας, βραβεύσεις και συμμετοχές σε εκθέσεις, πώς βλέπετε τα πράγματα;
Π.Χ.: Ξεκινάμε από τη διαπίστωση ότι η Ελλάδα δεν είναι ούτε Γαλλία ούτε Η.Π.Α. Είναι μια πολύ μικρή αγορά που δύσκολα μπορεί να στηρίξει την παραγωγή πολλών έργων και άρα να βοηθήσει και καλλιτέχνες να ωριμάσουν. Παρόλα αυτά, πιο αργά, κάνοντας χίλια πράγματα ταυτόχρονα ή προσφεύγοντας σε άλλες μεγαλύτερες αγορές, μερικοί δημιουργοί καταφέρνουν να είναι παραγωγικοί.
Τ.Ζ.: Δημιουργικά τα ελληνικά κόμικς βρίσκονται ίσως στην καλύτερη τους περίοδο. Πολλοί νέοι και παλιοί δημιουργοί, πολλή ποικιλία σε ιστορίες, ύφος και τεχνοτροπία, πολλή διάθεση για πειραματισμό. Από εκεί και πέρα όμως οι δυσκολίες είναι πολλές. Το κοινό είναι σφιγμένο οικονομικά, το ίδιο και οι εκδότες, η διανομή είναι προβληματική και με το σταγονόμετρο. Πολλοί κοιτούν στο εξωτερικό, όπως και σε πολλές άλλες δουλειές. Σε αυτές τις συνθήκες είναι πολύ δύσκολο να σταθεί οικονομικά μία δουλειά. Ως συνέπεια καθυστερεί η ολοκλήρωση των project και τις περισσότερες φορές είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί εκδότης να τολμήσει τελικά την έκδοση.

05

Τα σχέδιά σας από εδώ και πέρα;
Τ.Ζ.: Ένα μεγάλο κόμικς του οποίου το σενάριο ολοκληρώσαμε πρόσφατα με τον Γιάννη Παλαβό και που προτίθεται να σχεδιάσει ο Θανάσης Πέτρου. Είναι μία ιστορία του φανταστικού τοποθετημένη στην μακεδονική ύπαιθρο. Επίσης του χρόνου κάποια στιγμή θα πρέπει να μαζευτεί σε άλμπουμ όλο το υλικό που συνεισέφερα στο μπλογκ The Very Closed Circle. Για να δούμε.
Π.Χ.: Από κοινού, μαζί και με τον Λουκά Τσουκνίδα, συνεχίζουμε να δημοσιεύουμε ιντερνετικά το ΣΛΑΠ (www.ashutupcomedy.gr). Κατά τα άλλα δουλεύω ένα προσωπικό άλμπουμ που ελπίζω ότι θα έχω έτοιμο μέσα στο 2015.

 

front