Ασημαντότητα (του Σωτήρη Ζήκου)

3424 asimantotita

-Πώς είσαι; κουρασμένος;

-Δεν νιώθω κουρασμένος. Μάλλον ανάλαφρος. (Παύση περίσκεψης) Αλλά…

-Αλλά;

-Αλλά… Νιώθω ανάλαφρος, σαν άδειος.. χωρίς ειδικό βάρος, σαν απαλλαγμένος.. από το βάρος μου.. το βάρος της ύπαρξης. 

-Βιώνεις, σαν να λέμε.. (γελάει) την αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι;

 -Δεν έχω νιώσει άλλοτε έτσι… Δεν ξέρω αν αυτό είναι καλό ή κακό… 

-Μπορεί να είσαι έτοιμος ν’ αναληφθείς…

-(Γελάει) Ναι, εις τους ουρανούς. (Σοβαρεύεται) Δεν ξέρω… Δεν νιώθω έτοιμος για κάτι, για κάτι συγκεκριμένο… Ίσως, όμως, να είμαι διαθέσιμος… Για ό,τι μπορεί να προκύψει… (Μικρή παύση) Αλλά τίποτα δεν συμβαίνει…

-Μάλλον είσαι σε αναμονή…

-Μπα, ούτε.. ούτε σε αναμονή… Δεν νιώθω ούτε κι αυτό.. ένα αίσθημα αναμονής.. ότι κάτι περιμένω να συμβεί… (Μικρή παύση) Και η μια μέρα μετά την άλλη περνάει…

-Και; Σ’ απελπίζει αυτό;

-‘Οχι, δεν με απελπίζει… Ούτε απελπίζομαι ούτε ελπίζω… Αφού δεν ελπίζω σε κάτι, δεν απελπίζομαι… Κι ούτε φοβάμαι πως κάτι κακό θα συμβεί… Ας συμβεί.. ο,τιδήποτε…  

-Μήπως πρέπει κάτι να κάνεις κι εσύ;

-Τι; τι άλλο να κάνω;

 

-Αν η ζωή είναι, όπως λένε, ένας συνεχής αγώνας, εμείς για ποιο πράγμα αγωνιζόμαστε ακόμα;

-Δεν ξέρω… Για το νόημα, λέω… Έτσι λέω… Για να ξαναβρούμε το νόημα.

-Ποιο νόημα; 

-Ένα κάποιο νόημα… Η ζωή δίχως  νόημα, δεν έχει.. νόημα! Έχει; Δεν είναι ζωή.. είναι απλώς επιβίωση… Είναι κύκλοι που επαναλαβάνονται.. παρατείνοντας της ζωής μας το χρόνο… «Άλλη μια μέρα πέρασε»… «Πάει και η νύχτα κι αυτή»… «Πάλι μια καινούρια μέρα ξημέρωσε»… «Πώς πέρασε κι αυτή η εβδομάδα»… «Κι άλλο καλοκαίρι πέρασε». Έτσι, να ‘χουμε να λέμε… Να περνάει ο καιρός… Δεν νομίζω ότι έχει νόημα αυτό. Έχει;

-Μάλλον.. δεν έχει.

-Άρα, λέω, το χάσαμε… Κάπου χάσαμε…  

-Τότε, ενάντια σε τι αγωνιζόμαστε ακόμα;

-(Παύση απορίας) Τι να σου πω; Ενάντια στο θάνατο; Στην ουσία -πάντα- ενάντια σε αυτόν. Στο θάνατο του νοήματος. Γιατί ο θάνατος, αυτός καθ’ εαυτός, ως τελικό γεγονός της θνητότητας της ύπαρξης, είναι αναπόφευκτος. Δεν είναι; Το νόημα, όμως, αν αγωνιστείς γι’ αυτό, μπορεί, ίσως, και να διασωθεί.. να εξακολουθήσει να υπάρχει και μετά από μας… Αν υπάρχει ένας κοινός αγώνας… ένα «Εμείς».

Σιωπή

Η Ελένα Κόστα, μια περφόμερ από την Βραζιλία είπε: «Δεν μπορώ να συνεχίσω να ζω, χωρίς την Τέχνη… Ο λόγος; Υπάρχουν πολλοί λόγοι, είναι γελοίο να τους απαριθμήσω». Και μετά έπαιξε την τελευταία της παράσταση, μια περφόρμανς.. την παράσταση του θανάτου της.. και αυτοκτόνησε… Γιατί; Για να δώσει ένα νόημα στην τέχνη της.. απόλυτο.. ριζικό.. απελπισμένο. Που το πήρε μετά, σαν σκυτάλη, και η μικρότερη αδερφή της, η Πέδρα Κόστα, η οποία το συνέχισε.. το αναπαράστησε, το κινηματογράφισε.. το έκανε έργο τέχνης… Για να διαδώσει το νόημα, το δικό της νόημα.. μέσα από την τέχνη της.. μια τέχνη αυτοαναφορική… Που είναι, ξέρεις, η τέχνη του 21ου αιώνα… Αλλά το κοινό πια δεν ενδιαφέρεται, δεν συμμετέχει… σε τι να συμμετέχει; Αν δεν τυχαίνει ο άλλος να είχε το ίδιο βίωμα με σένα, ας πούμε μια αδελφή που αυτοκτόνησε, δεν τον αφορά το δικό σου θέμα, η προσωπική σου αναφορά… Δεν μπορεί να συμμεριστεί το δικό σου νόημα, χάνει το νόημα… Δεν καταλαβαίνει πια τι συμβαίνει… (Παύση) Είναι όπως.. όταν βλέπεις μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία και συγκινείσαι από νοσταλγία, καθώς θυμάσαι εκείνη την εποχή που ήσουν κι εσύ εκεί… Αλλά αν η φωτογραφία αυτή δεν είναι ωραία σαν φωτογραφία, δεν μπορεί να αφορά κάποιον άλλον, να τον συγκινήσει… Καταλαβαίνεις;

-Μμμ…  

Σιωπή

-Ξέρεις, μάλλον ο Κούντερα είχε δίκιο.. από ανθρώπινη σκοπιά, περισσότερο δίκιο από τον Καστοριάδη, σχετικά με την ασημαντότητα.. την άνοδο της ασημαντότητας στην εποχή μας.

-Πώς δηλαδή;

-Με το τελευταίο παράδειγμά του… Αντί να γράψει ένα ακόμη μυθιστόρημα με θέμα και νόημα, με μια κάποια βαρύτητα, έγραψε, σαν επίλογο, ένα μικρό, ανάλφρο.. ασήμαντο έργο, χωρίς θέμα και νόημα, για το τίποτα! Και μας προέτρεψε, αφού δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να ξαναβρούμε το νόημα που χάσαμε ή κάποιο άλλο που ν’ αξίζει να αγωνιστούμε γι’ αυτό, ας μην τα βάψουμε μαύρα… αφού δεν μπορούμε να αποτρέψουμε την άνοδο της ασημαντότητας, ας το γλεντήσουμε… συμμετέχοντας στη γιορτή της ασημαντότητας. 

-Αλήθεια;

-Ναι, ναι… Να… (σταυροκοπιέται) μα τον σταυρό. Εγώ απελευθερώθηκα…

(Γελάνε)

-Και ο Λαός;

-Ποιος Λαός ρε;

-Δεν υπάρχει ένας πληθυντικός; μια κοινότητα στην οποία ανήκουμε; 

-Άλλο είναι αυτό… Υπάρχει ένα πλήθος.. μια κοινότητα που ανήκουμε, που έτυχε να ανήκουμε, να γεννηθούμε μέσα σ’ αυτή.. χωρίς δική μας επιλογή. Αλλά δεν υπάρχει Λαός, ο Λαός σαν.. μια οντότητα αφηρημένη και αγαθή… Εμείς το επινοήσαμε κι αυτό… Η ουσία, όμως, της ύπαρξης μας είναι αυτή: είμαστε μόνοι…   (Σιωπή)

 

-Έτσι λες; Είμαστε μόνοι;

-Γεννιόμαστε και πεθαίνουμε μόνοι. Μόνος του είναι ο καθένας και η κάθε μία. Αλλά, όταν μπορούμε, με κάποιον τρόπο, και γινόμαστε Εμείς, δεν είμαστε απομονωμένοι… Ερχόμαστε σε επαφή και δενόμαστε… υπάρχει κάτι, σαν υπάρχει κάτι που μας ενώνει,… 

-Κάτι είναι κι αυτό! Δεν είναι;

-Ναι. Μόνο που αυτές οι επαφές, στη φάση της παρακμής που διανύουμε, δεν διαρκούν για πολύ… Έρχονται και φεύγουν.. υπάρχουν και μετά δεν υπάρχουν…

-Πώς δηλαδή;

-Υπάρχουμε για λίγο καιρό, ή έτσι νομίζουμε, σαν «Εμείς» και μετά δεν υπάρχουμε πάλι… Δεν υπάρχουμε σαν «Εμείς». Επιστρέφουμε στον εαυτό μας, πάλι μόνοι… Πολλοί τα χάνουν, δεν βρίσκουν από πού να πιαστούν… Κι αρπάζονται από οτιδήποτε, για όσο μπορούν… Από ένα δόγμα, μια εμμονή, μια “μεγάλη” ιδέα – συνήθως παλιά, ξεφτισμένη, ξεθυμασμένη, που επιχειρούν να την αναστήσουν… Και ψάχνουν κάπου να συμμετέχουν, σε μια ομάδα κοινών συμφερόντων ή ενδιαφερόντων, σ’ ένα κλαμπ οπαδών ή εθελοντών… Ή ετεροκαθορίζονται.. από μια εναντίωση σε κάτι, σε κάτι που λατρεύουν να μισούν, μαζί με άλλους… από οτιδήποτε τους κάνει να νιώθουν ότι έχουν κάτι κοινό… Ότι κάπου κολλάνε.. κολλάνε με κάποιους άλλους.

-Κι εμείς, εδώ; Πού κολλάμε;

-Εμείς, εδώ, μιλάμε.. ακόμη… Αναρωτιόμαστε και απαντάμε…

-Και πού καταλήγουμε; Βγάζουμε κάποιο συμπέρασμα;

-Δεν καταλήγουμε σε κανένα συμπέρασμα, οριστικά… Επανερχόμαστε… Τα λέμε γιατί μας αρέσει να συζητάμε, να τα λέμε… Το γλεντάμε. (Γελάνε)

 

-Επιμένεις όμως ότι χρειαζόμαστε ένα.. λόγο.. ένα νόημα ζωής; (Παύση δισταγμού) Δεν ακούγεται αυτό, κάπως.. βαρύ; Ε; βαρυσήμαντο;

-(Γελάει) Καλά. Ας πούμε μια.. επανεκίνηση, κάθε τόσο, της ζωής.. όσο να πεις… Αλλιώς, χωρίς ένα κίνητρο, με προοπτική, γιατί να επιμένεις; Έτσι απλώς «να ζεις για να ζεις»; (Γελάει) Δεν λέει..

-Όχι δεν λέει… (Χειροκροτεί) Ωραία τα λες!

-Ναι… Ωραία τα λέμε… Τα λέμε για να κρατιόμαστε.. ζωντανοί, στη σκηνή…  Τουλάχιστον να μην ξεχάσουμε και να μιλάμε… Κι ας ξέρουμε ότι ο χρόνος περνάει… (Ρυθμικά) «Και πίσω / ποτέ / δεν γυρνάει…». 

(Γελάνε και οι δυο)

Ακούγεται το τραγούδι: http://www.youtube.com/watch?v=V5lQ-z2Bk54

Και μετά σιωπή…

Και μετά το τέρμα…

Και κανείς, κανενός…