Ποιο είναι το θέμα; Ο θεός ή η αγάπη; (του Σωτήρη Ζήκου)

2938 poio einai to thema o theos i i agapi tou sotiri zikou

Δεν έχω θέμα. Δεν μπορώ να κάνω θέμα μου το θεό. Δεν μπορώ. Δεν μπορώ να τον δω. Δεν μπορώ να τον σκεφτώ. Δεν μπορώ να τον ζωγραφίσω. Δεν μπορώ να τον φανταστώ. Δεν υπάρχει για μένα ούτε ως μορφή ούτε ως ιδέα. Δεν με απασχολεί ως ζήτημα. Ούτε ως ζήτημα των άλλων. Δεν μ’ ενδιαφέρει να τους μεταπείσω. Ούτε για το αν υπάρχει ούτε για το αν δεν υπάρχει. Ίσως δεν μ’  ενδιαφέρουν πια ούτε οι άλλοι. Τι να πω!

Κατανοώ γιατί οι άνθρωποι επινόησαν το θεό. Πάει κάποιος καιρός που νομίζω ότι το κατανόησα πλήρως. Το έκαναν για να νιώσουν ότι κάποιος υπάρχει εκεί πέρα.. εκεί ψηλά. Που τους προσέχει. Που τους ανταμείβει και τους τιμωρεί. Για να μπορούν να πιιστεύουν ότι για μια καλή τύχη και για μια κακοτυχία, για μια νίκη και για μια ήττα, για μια καλή σοδειά και για μια καταστροφή (όλες γένους θηλυκού, γεννήματα) υπάρχει ένα υποκείμενο που τις προκαλεί… Δεν συμβαίνουν έτσι τυχαία.. ούτε αναγκαία. Και ότι αν εξευμενίσουν αυτό το υποκείμενο, αυτό το υπέρτατο ον, θα ευεργετηθούν με καλή τύχη ή θα αποτρέψουν την επόμενη καταστροφή. Πιστεύουν για να μπορεί να υπάρχει κάτι.. ένα δούναι λαβείν, φερ’ ειπείν. Για να μπορούν να πάρουν κάτι αν δώσουν κάτι, να αποδώσουν ένα νόημα… να επικαλύψουν το απέραντο τίποτα που υπάρχει πίσω από τον προστατευτικό ουρανό. Γι’ αυτό. Αλλά ευτυχώς, συν τω χρόνω, δεν αρκέστηκαν μόνο σε αυτό, δεν αφέθηκαν στο έλεος του. Καθώς απέκτησαν ένα σταθερό έρεισμα και εξελίχθηκαν, άρχισαν να παίρνουν και την τύχη στα χέρια τους. Συν Αθηνά και χείρα κίνει. Να προσπαθούν.. να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν… Για να έχουν καλύτερη σοδειά και, όσο το δυνατόν, καλύτερη προστασία από μια επόμενη καταστροφή -δεδομένων των συνθηκών. Να βελτιώνουν και τις συνθήκες. Άρχισαν να γίνονται προνοητικοί, ας πούμε, αντάξιοι.. ή ανταγωνιστικοί προς το θεό. Να τον επινοούν εκ νέου, πάλι προς όφελός τους, αλλά με τρόπο πιο δημιουργικό. Να μελετούν τις αιτίες, τις αλληλουχίες που φέρνουν ένα  αποτέλεσμα.. μια νίκη, όχι μόνο από τύχη, μια καλύτερη σοδειά. Να βρίσκουν λύσεις.. πώς περιορίζεις τη ζημία που προκαλεί μια φυσική καταστροφή. Ε; Αυτό είναι, νομίζω, το θέμα με το θεό. Ακόμα δεν το λύσαμε αυτό; 

Γιατί η Έμιλυ Μπροντέ, που έγραψε το μυθιστόρημα «Ανεμοδαρμένα ύψη», όταν αρρώστησε,  αρνήθηκε να υποβληθεί σε οποιαδήποτε θεραπεία και βυθίστηκε στη σιωπή της κι έτσι πέθανε μόλις 30 χρονών; Δεν το έκανε γιατί ήταν θρησκόληπτη, δεν περίμενε να τη σώσει ο θεός, δεν ήταν αυτό… Αλλά ούτε και η ίδια έκανε κάτι να σώσει τον εαυτό της, να τη δει κάποιος γιατρός… Μήπως αδιαφόρησε απλώς; και άφησε να συμβεί το μοιραίο; Και γιατί όχι, αν δεν είχε κάποιον λόγο.. κάποιον που να την νοιάζεται, να την αγαπά; Ή κάποιον που ν’ αγαπά και να νοιάζεται εκείνη; Έστω ένα γάτο;

Ιδού ένα θέμα, το επόμενο θέμα που προκύπτει: η αγάπη; Τι είναι η αγάπη; Υπάρχει αγάπη; Είναι μια ανάγκη, μια βαθιά ανάγκη των ανθρώπων να υπάρχει.. να υπάρχει Αγάπη; Που να τους κάνει να νοιάζονται; Για κάτι πέρα, για κάτι άλλο, για κάποιον άλλον, πέρα από τον εαυτό τους; Ώστε να μπορέσουν ν’  απαλλαγούν από τον εγκλεισμό στον εαυτό τους.. ας πούμε, τον αυτισμό τους, στον οποίο θα μπορούσαν να αυτο-παγιδευτούν, να πνιγούν μέσα σ’ αυτόν.. το βυθό του εαυτού; Πώς αλλιώς να το πω; Ποιος επινόησε την Αγάπη; Όχι μόνο και όχι τόσο την Αγάπη για τον ερωμένο ή την ερωμένη, αλλά την αγάπη τον φίλο ή την φίλη.. την αγάπη για το παιδί, τον γονιό, για τον αδελφό ή την αδελφή…  Αλλά επίσης, γιατί όχι, και την αγάπη για την τέχνη του, την επιστήμη του, το δημιούργημά του. Ή  την πόλη του, την πατρίδα του, το γένος του, το κοινό καλό; Όλα αυτά για τα οποία μπορείς επίσης να νιώσεις πάθος, γιατί όχι; έναν έρωτα, όχι χρέος, αγάπη… Τι είναι ο άνθρωπος χωρίς έναν κάποιον έρωτα για κάποιο από όλα αυτά; Ή και για όλα αυτά; Χωρίς την αγάπη; Δεν είναι μια κενή αυταναφορά; Το «να επιβιώνω μέρα με τη μέρα»; «Να παρατείνω την ύπαρξη μου στο χρόνο»; Ή τώρα πια, όπως λένε, απλώς «να περνάω καλά»; Τι νόημα έχουν όλα, χωρίς μια αγάπη; Έστω κι αν πρόκειται, σαν συναίσθημα, για αυταπάτη; Ο έρωτας δεν είναι, γενικώς, πάντα το κίνητρο, η αιτία; Ο πρώτος θεός… ο μόνος αντάξιος, αντίπαλος θεός του θανάτου; Αυτός που ορίζει τις τύχες των θνητών και κινητροδοτεί τις ζωές τους;  Ναι! Αυτό! Αυτό ναι, αυτό είναι το θέμα… Ένα θέμα ουσίας! Δεν είναι;

Βλέποντας την ταινία του Περ Φλι «Βαλς για τη Μόνικα» (Monica Z / Waltz for Monica) μπορεί να νιώσει κανείς θαυμασμό για την αδάμαστη θέλησή της Σουηδής τραγουδίστριας της jazz, Monica Zetterlund, να φτάσει εκεί που της άξιζε, στην κορυφή. Αλλά προκύπτει και μια μεγάλη απορία: Αν η Μόνικα, στις πιο κρίσιμες περιόδους της ζωής της και της καριέρας της, δεν κρατιόταν από το μόνο πρόσωπο που αγαπούσε, δίχως όρους, τη μικρή κόρη της Εύα-Λένα, πόσο ανεπίστρεπτα, θα είχε βυθιστεί στην αυτοκαταστροφική δίνη του εγωκεντρισμού της; Θα αρκούσε, ας πούμε, η φιλοδοξία της για να την κρατήσει στο χείλος της Αβύσσου, όπου ταλαντεύοταν μετά από μια αποτυχία, για να την επαναφέρει, και να την επανεκινήσει, να της δώσει στήριγμα και ώθηση για να ξαναπροσπαθήσει; για να συνεχίσει; Ποιο ήταν εντέλει το θέμα.. της ζωής της;

Ορίστε: Ποιο είναι το θέμα λοιπόν; Ποιο είναι το νόημα; το νόημα της ζωής του καθενός; Ή, για να το πούμε αλλιώς: Τι έχουν τα έρ(η)μα και ψοφάνε; Αν δεν ξέρουν γιατί ήρθανε και πού πάνε; Αν κάτι ή κάποιον δεν αγαπάνε; Τι είναι αυτό που τους συγκρατεί στο γκρεμό; Ποιο είναι της ζωής τους το έρμα; Υπάρχει; Τι υπάρχει; χωρίς ένα νήμα που σε ωθεί και σε οδηγεί και σε δένει και δίνει συνέχεια και συνοχή και προοπτική στις στιγμές της ζωής; Ποιος είσαι, ποιος είμαι, χωρίς μια ερώτηση προσδιοριστική, που μας επιστρέφει -με σημασία- σε μια θέση αρχής; Σε μια σημαντική στιγμή δημιουργίας, πρωτοβουλίας; Τεντώνοντας πάλι του τόξου τη χορδή; Και στοχεύοντας, πάλι με το βέλος, μπροστά.. προς το κέντρο του στόχου; Ενός στόχου που άλλοτε πετυχαίνεις. Κι άλλοτε όχι, φτάνεις κοντά του ή αρκετά μακριά του.. Και γοητεύεσαι από το ενδεχόμενο να είχες πετύχει το στόχο… Ή απογοητεύεσαι. Και δεν ξαναπροσπαθείς… Ή επιμένεις, επιστρέφεις, να ξανασηκώνεσαι όρθιος και ξαναπροσπαθείς; Αυτή δεν είναι η ουσία; Το μόνο θέμα; Υπάρχει άλλο θέμα;